Mijn verhaal over langdurige stress en herstel

Elf jaar lang kwam ik bij de huisarts met steeds andere lichamelijke stress klachten. Ik had druk op mijn borst, hartkloppingen, slikklachten, maagklachten en angst. De arts onderzocht mijn klachten, maar steeds kwam dezelfde conclusie: er was niets te vinden.

Dat gaf even opluchting. Toch duurde die rust nooit lang. De klachten bleven terugkomen, vaak in een andere vorm.

Leven tussen hoop en angst

In die periode leefde ik tussen hoop en angst. Ik hoopte dat er iets gevonden zou worden. Dan wist ik tenminste wat er aan de hand was. Tegelijk was ik bang dat het iets ernstigs zou zijn.

Ik raakte ervan overtuigd dat ik ziek zou worden. Soms speelde ik zelfs in mijn hoofd af dat ik mijn kinderen zou moeten achterlaten. Die angst nam steeds meer ruimte in. Daardoor zat ik vooral in mijn hoofd. Echt aanwezig zijn lukte steeds minder.

Doorgaan terwijl je lichaam alarm geeft: lichamelijke stress klachten

Ondertussen ging het leven gewoon door. Thuis had ik te maken met een man die depressief was. In ons gezin kwam veel op mijn schouders terecht.

Als moeder deed ik wat nodig was. Toch was ik snel overprikkeld en minder beschikbaar dan ik wilde zijn. Het moeilijkste vond ik dat ik mijn kinderen niet de ontspannen basis kon geven die ik ze zo gunde.

Omdat mijn stress klachten zo lichamelijk waren, bleef daar ook de focus op liggen. Maar niemand keek echt naar het geheel. Daardoor begon ik aan mezelf te twijfelen. Tegelijk voelde ik: er is wél iets aan de hand.

Het moment waarop ik niet meer om mijn lichaam heen kon

Het kantelpunt kwam op vakantie. Ik was al drie weken weg en voelde me nog steeds onrustig. Tijdens een gesprek barstte ik in tranen uit. Toen besefte ik hoe ver ik was gegaan.

Zelfs na weken rust kwam mijn lichaam niet meer tot ontspanning. Dat was het moment waarop ik voelde: zo kan het niet langer.

Wat er in je lichaam gebeurt als stress te lang aanhoudt

Je zenuwstelsel probeert je te beschermen

Wat ik toen nog niet wist, begrijp ik nu veel beter. Mijn lichaam probeerde mij te beschermen.

Je autonome zenuwstelsel stuurt continu je lichaam aan. Het bestaat uit twee belangrijke delen. Het sympathische deel zorgt voor activatie en alertheid. Het parasympathische deel helpt je lichaam herstellen en ontspannen.

In een gezonde situatie wisselen deze systemen elkaar af. Je lichaam schakelt op wanneer dat nodig is. Daarna schakelt het weer terug naar rust.

Wanneer je lichaam in alarmstand blijft staan

Bij stress schakelt je sympathische zenuwstelsel in. Dat gebeurt bij acuut gevaar, maar ook bij langdurige sociale of emotionele druk.

Je lichaam gaat dan in alarmstand., je hartslag stijgt, je ademhaling versnelt en je spieren spannen zich aan. Ook maakt je lichaam stresshormonen aan, zoals cortisol en adrenaline. Zo ontstaan lichamelijke stress klachten.

Dat is op zichzelf een gezonde reactie. Je lichaam helpt je omgaan met wat er op dat moment van je gevraagd wordt. Alleen is dit systeem niet gemaakt om langdurig actief te blijven.

Als spanning normaal wordt

Wanneer stress zich opstapelt, krijgt je lichaam te weinig herstelmomenten. Je zenuwstelsel blijft dan als het ware hangen in activatie.

Je lichaam raakt gewend aan spanning. Daardoor wordt de drempel om stress te ervaren lager. Je systeem reageert sneller en heftiger, ook op kleine prikkels.

Binnen de polyvagaaltheorie wordt dit ook wel neuroceptie genoemd. Dat is het onbewuste systeem dat continu scant of iets veilig is. Als je lange tijd onder druk staat, wordt dit systeem gevoeliger. Het signaleert dan sneller gevaar, ook in situaties die eigenlijk veilig zijn.

Waarom stress zo lichamelijk kan voelen

Langdurige stress kan heel lichamelijk voelen. Je lichaam staat continu op scherp. Dat merk je bijvoorbeeld aan een hoge ademhaling, gespannen spieren of een hartslag die snel omhoogschiet.

Bij mij speelde chronische hyperventilatie een grote rol. Daardoor activeerde mijn systeem zichzelf steeds opnieuw.

Ook je gedachten doen mee. Een lichaam in alarmstand geeft signalen aan je hersenen: er is iets mis. Je gedachten worden alerter en zoeken naar verklaringen. Je gaat vooruitdenken en mogelijke scenario’s bedenken.

Die gedachten geven weer extra spanning in je lichaam. Zo ontstaat een vicieuze cirkel.

Waarom rust soms niet meer helpt

Op een gegeven moment wordt spanning zo normaal dat je lichaam niet vanzelf terugschakelt. Zelfs in rustige situaties blijft je systeem actief.

Ik merkte dat bijvoorbeeld aan mijn hartslag. Tijdens iets simpels als een etentje liep die al snel op. Daarna zakte mijn hartslag nauwelijks meer.

Dat betekent dat het parasympathische systeem onvoldoende actief wordt. Juist dat deel helpt je lichaam herstellen.

Waarom praten alleen niet altijd genoeg is

Praten kan veel inzicht geven. Toch is praten alleen soms niet genoeg. Inzicht blijft vaak op het niveau van denken.

Stressregulatie gebeurt juist dieper in het lichaam. Zolang je zenuwstelsel niet mee verandert, kunnen lichamelijke reacties blijven bestaan.

Daarom vraagt herstel ook om een ingang via het lichaam.

Herstellen via het lichaam

Je kunt je zenuwstelsel helpen via ademhaling, aanraking, beweging, ritme en andere vormen van lichaamsgerichte regulatie. Deze ingangen werken directer op het lichaam en kunnen verlichting geven bij lichamelijke stress klachten.

Ze helpen je systeem opnieuw veiligheid en ontspanning ervaren. Dat gaat meestal stap voor stap. Het is geen snelle oplossing, maar een proces van opnieuw leren schakelen.

Wat ik zelf heb ervaren, is dat mijn herstelvermogen langzaam terugkwam. Mijn hartslag kon niet alleen dalen, maar ook sneller herstellen na activatie.

Daar zit voor mij de sleutel. Niet in het volledig vermijden van stress, maar in het vermogen van je lichaam om weer flexibel te bewegen tussen spanning en ontspanning.

Herken je jezelf hierin?

Herken je jezelf in dit verhaal, dan ben je welkom om samen te kijken naar wat er bij jou speelt, in alle rust en stap voor stap.