“Het is me gewoon allemaal te veel.”
Dat is vaak hoe mensen het omschrijven. Niet één groot probleem, maar een opeenstapeling van kleine dingen die samen te veel worden. Geluiden die harder binnenkomen, drukte waar je minder goed tegen kunt, emoties van anderen die ineens veel sterker binnenkomen dan vroeger.
Ik herken dat zelf ook heel goed. Op momenten dat ik overprikkeld was, leek mijn hele systeem op scherp te staan. Geluiden kwamen ongefilterd binnen, alsof iemand het volume had opengedraaid. In de supermarkt verloor ik mijn overzicht volledig. Iets simpels als bedenken wat ik wilde eten en waar ik dat kon vinden, werd ineens ingewikkeld. En als ik dan voor een schap stond met tien varianten van hetzelfde product, wist ik gewoon niet meer wat ik moest kiezen.
Thuis was dat niet anders. Kinderen die enthousiast speelden — iets wat normaal gesproken juist leuk is — kon ik nauwelijks verdragen. Het ging letterlijk door mijn huid heen. In de auto met meerdere kinderen werd het al snel te veel. Mijn gezicht stond op onweer, ik werd kortaf en had het gevoel dat alles binnenkwam zonder dat ik er nog iets mee kon.
En wat het verwarrend maakt: het zijn vaak juist de gewone, alledaagse situaties.
Zelfs dingen die normaal energie geven, zoals een fijn gesprek, konden me leeg achterlaten. Ik ging er met goede intentie in, maar kwam er uiteindelijk uitgeput uit. Mijn systeem kon het gewoon niet meer verwerken.
Wat er gebeurt bij overprikkeling
Wat er dan gebeurt, is eigenlijk heel logisch als je kijkt naar het lichaam.
Ons zenuwstelsel is voortdurend bezig met het verwerken van prikkels. In een gezonde situatie filtert het wat belangrijk is en wat niet, zodat je niet alles bewust hoeft mee te maken. Maar wanneer je systeem langere tijd onder spanning heeft gestaan, raakt die filterfunctie verstoord.
Binnen de polyvagaaltheorie wordt dat onder andere beschreven als een verandering in je neuroceptie: het onbewuste systeem dat continu scant of iets veilig is. Als dat systeem overbelast raakt, gaat het sneller en vaker signaleren dat iets “te veel” is.
Je kunt het zien als een kan die al vol zit. Er hoeft maar een klein beetje bij te komen en het stroomt over.
Overprikkeling ontstaat dan ook niet omdat er ineens meer prikkels zijn, maar omdat je systeem ze niet meer goed kan verwerken. Je prikkelverwerkingssysteem is als het ware overbelast geraakt.
Daardoor komen prikkels directer en intenser binnen. Geluiden lijken harder, keuzes worden lastiger, emoties heftiger. Je verliest overzicht en je lichaam reageert sneller en sterker dan je zou willen.
Wat je daarna voelt
Wat ik vaak zie, en zelf ook heb ervaren, is dat de klap daarna komt.
Je voelt je leeg, moe, soms zelfs uitgeput. Je lontje is kort, emoties lopen sneller op en het liefst wil je je terugtrekken. Onder een deken, in stilte, zonder input.
En eerlijk is eerlijk: op dat moment is dat vaak ook het enige wat echt helpt. Even alles uit. Geen prikkels, geen verwachtingen.
Maar dat is een tijdelijke oplossing.
Want als je alleen maar prikkels gaat vermijden, wordt je wereld steeds kleiner en blijft je systeem gevoelig. De echte verandering zit ergens anders.
Waarom het niet helpt om “gewoon rust te nemen”
Wat veel mensen proberen, is om de omstandigheden te veranderen. Kinderen stil krijgen, afspraken afzeggen, zich terugtrekken.
En begrijpelijk — want je wilt dat gevoel kwijt.
Alleen lost het de oorzaak niet op.
Overprikkeling is namelijk geen probleem van “te veel prikkels”, maar van een systeem dat niet meer goed kan reguleren. Zolang je zenuwstelsel in die staat van verhoogde alertheid blijft, blijft het gevoelig reageren.
Dat is ook waarom het zo frustrerend kan zijn. Je doet alles om het rustiger te maken, en toch blijf je die overprikkeling voelen.
Wat er wél helpt
Herstel begint niet bij minder prikkels, maar bij meer veerkracht in je systeem.
Dat betekent dat je zenuwstelsel weer leert schakelen. Dat het niet meer continu “aan” staat, maar ook weer kan terugkeren naar rust. En dat vraagt een andere benadering dan alleen vermijden of doorzetten.
Door weer contact te maken met je lichaam en stap voor stap te leren ontspannen, krijgt je systeem de ruimte om te herstellen. Dat kan via beweging, ademhaling, ritme, ontspanning — niet als iets wat je moet doen, maar als een manier om je lichaam weer te laten ervaren hoe rust voelt.
En dat proces kost tijd.
Maar wat ik zelf heb ervaren, en ook zie bij mensen die ik begeleid, is dat er echt iets verandert. Dat dezelfde situaties niet meer hetzelfde effect hebben. Dat waar het eerst te veel was, er weer ruimte ontstaat.
Dat je weer kunt genieten van je kinderen die enthousiast aan tafel zitten, in plaats van dat het door je heen snijdt.
Dat je systeem weer een filter krijgt.
En dat je niet meer continu “aan” staat.
Herken je dat je snel overprikkeld bent en dat gewone situaties soms al te veel voelen?
Je bent welkom om samen te kijken naar wat er in jouw lichaam gebeurt en hoe je stap voor stap weer meer rust en ruimte kunt ervaren.
